Laura Dzelzytė

The Keeper of Crossed Roads in museum Beelden aan Zee nodigt je uit tot een ruimtelijke ervaring met een serie sculpturen in was van de Brits-Litouwse kunstenaar Laura Dzelzytė. Vanuit haar persoonlijke ervaring met migratie, haar langdurige betrokkenheid bij openbare collecties en haar onderzoek naar immaterieel erfgoed, verkent ze thema’s als thuis, herinnering en cultureel erfgoed. Dzelzytė beschouwt culturele objecten als levende dragers van menselijke ervaringen. Door ze in was af te gieten geeft ze deze objecten een nieuw bestaan en onderzoekt ze hoe herinneringen en cultureel erfgoed kunnen veranderen zonder hun oorsprong te verliezen. 

The Keeper of Crossed Roads maakt deel uit van een doorlopende serie waarin Dzelzytė architectonische fragmenten, gebruiksvoorwerpen, religieuze objecten en vormen uit de volkscultuur vertaalt naar was. Vertrekpunt in de tentoonstelling is een uit eikenhout gesneden Rūpintojėlis (Peinzende Christus) van de Litouwse volksbeeldhouwer Algirdas Butkevičius. 

Litouwen kent een gelaagde christelijke geschiedenis. Het land werd pas in 1387 officieel gekerstend en was daarmee een van de laatste heidense gebieden van Europa. Toch bleven oudere tradities bestaan en raakten katholieke gebruiken verweven met voorchristelijke rituelen, symbolen en volksgeloof. Religieuze beelden kregen zo vaak een betekenis die verder reikte dan de kerkelijke leer. De Rūpintojėlis werd een vertrouwd beeld in het Litouwse landschap, langs wegen, bij kruispunten, in kapellen en bij huizen. Als stille metgezel was hij verbonden met momenten van vertrek, verlies en terugkeer. Tegen deze achtergrond krijgt Dzelzytė’s keuze voor de Rūpintojėlis extra betekenis: het beeld weerspiegelt een cultuur waarin oude en nieuwe tradities, vertrek en verbondenheid, samenkomen.

Dzelzytė transformeert het houten beeld tot tien transparante wassculpturen, die oplichten als votiefkaarsen en herinneringen oproepen aan dorpskerken, kapelletjes en huiselijke herdenkingsrituelen. Voor Dzelzytė, die Litouwen meer dan tien jaar geleden verliet, verbeeldt het werk de vraag wat er overblijft wanneer terugkeer naar huis niet langer mogelijk is. Thuis blijft bestaan in de vorm van objecten, gebaren, gebeden, geuren en verhalen die na verloop van tijd nieuwe betekenissen krijgen. 

De titel The Keeper of Crossed Roads verwijst niet alleen naar kruispunten, maar vooral naar wegen die elkaar hebben gekruist. Naar levens die zijn gevormd door afgelegde reizen, gemiste kansen, veranderde identiteiten en verhalen die generaties met elkaar verbinden. De Peinzende Christus verschijnt als een bewaker van de wegen die zijn bewandeld én achtergelaten.

Het is de eerste tentoonstellingen in museum Beelden aan Zee die gewijd is aan sculpturen in was. Voor Dzelzytė is was een materiaal dat voortdurend in beweging is. Deze eigenschap sluit aan bij haar verkenning naar de manier waarop cultureel erfgoed wordt doorgegeven en in de loop van de tijd van nieuwe betekenis wordt voorzien. Geen enkel afgietsel is identiek aan het origineel; elk draagt sporen van zijn oorsprong, maar krijgt een eigen vorm. Haar werken vormen zo een levend archief van migratie en herinnering.