Telcs en zijn leerling Brinkgreve

Deze tentoonstelling is ontstaan naar aanleiding van een bijzondere schenking van de familie Brinkgreve: twee zandstenen koppen van Willem Brinkgreve, gemaakt door zijn broer, de beeldhouwer Geurt Brinkgreve (1917-2005), een gips en een bronzen plaquette van Willem door de Hongaarse kunstenaar Ede Telcs (1872-1948). Het sculpturale werk van deze twee kunstenaars, hun onderlinge relatie, beïnvloeding en daarmee samenhangende stijl zijn onderwerp van deze expositie.
 

Beeldhouwer en medailleur Ede Telcs groeide op in de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie. Hij was tot beeldhouwer opgeleid aan de Weense Academie voor Beeldende Kunsten in de toen heersende academische stijl. In 1920 kwam hij op uitnodiging van de firma Koninklijke Begeer naar Utrecht. Hij had in Hongarije al naam gemaakt met het maken van monumenten, plaquettes en penningen. Zowel in het groot als in het klein waren dat realistische werken die opvielen door hun klassieke schoonheid en perfecte uitvoering. Telcs’ specialiteit was de lage reliëftechniek die zich kenmerkt door volume te suggereren met minimale hoogteverschillen. Deze vaardigheid is te bewonderen op de vele penningen die Telcs voor de firma Begeer gemaakt heeft. In de relatief korte periode van zijn verblijf in Nederland (1920-1922/1924), heeft Telcs een hoogstaand penningoeuvre gecreëerd dat tot het Nederlands erfgoed behoort.

 

Telcs verbleef tijdens zijn Nederlandse periode in Utrecht, alwaar hij een warme band onderhield met Marius Brinkgreve, toen het hoofd van de afdeling penningen van de firma Begeer. Hun verbondenheid was gestoeld op wederzijds respect en bewondering van elkaars kwaliteiten. Deze vriendschap breidde zich uit naar andere familieleden, onder andere Marius’ kunstzinnige zonen, Geurt en Willem. Door toedoen van Telcs zijn ze beiden het kunstenaarspad opgegaan. Geurt als beeldhouwer en Willem als portretschilder. Telcs onderhield een levendige correspondentie met de Brinkgreves, nadat hij terugkeerde naar Hongarije, tot aan zijn overlijden in 1948.
 

Ongeveer veertig brieven van Ede Telcs aan Geurt Brinkgreve uit de periode 1930-1948 geven een boeiend inzicht in de vriendschappelijke en artistieke relatie. Via de brieven gaf Telcs concrete aanwijzingen en adviezen aan zijn leerling, die ondertussen studeerde aan de Koninklijke Academie in Den Haag. Zo leerde Geurt de fijne kneepjes van het vak, geheel in de stijl van zijn leermeester: het klassieke realisme. Daarnaast was persoonlijk contact tussen leraar en leerling van belang. In 1934 bracht Geurt, samen met Willem, de zomervakantie door bij Telcs in Budapest om daar te kunnen werken. Dit rechtstreekse contact werd een paar jaar later met succes herhaald. Geurt Brinkgreve beschouwde zichzelf vol trots als dé leerling van de Hongaarse beeldhouwer.

Geurt Brinkgreve maakte tijdens zijn artistieke loopbaan, behalve beelden, ook vele penningen in de voor hem kenmerkende klassiek-realistische stijl. Consequent en vastberaden portretteerde hij naast eigen familieleden eveneens invloedrijke mensen uit zijn tijd en omgeving. Van zijn hand zijn ook twee spotpenningen van de Amsterdamse wethouders met wie hij in conflict raakte, omdat hij zich inzette voor de lokale monumentenzorg. Hun portret is met grote overtuiging karikaturaal neergezet.